Przerwa w nauce zwykle kojarzy się z telefonem i kanapą. Naukowcy z University of California w Irvine i japońskiego Uniwersytetu Tsukuba sprawdzili, co się stanie, gdy młodzi dorośli zamiast tego przez 10 minut spokojnie popedałują na rowerku stacjonarnym. Wynik opisany w 2018 r. w czasopiśmie PNAS jest zaskakująco konkretny: lepiej odróżniali podobne do siebie obrazki, a ich hipokamp mocniej współpracował z korą mózgu — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, jak mały ruch wpływa na pamięć.
Badanie, które w październiku 2018 r. omówił na blogu dyrektora amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH) Francis Collins, nie dotyczyło maratonów ani siłowni. Zespoły Michaela Yassy z University of California w Irvine i Hideakiego Soyi z Uniwersytetu Tsukuba w Japonii chciały się dowiedzieć, czy jedna krótka porcja bardzo lekkiego ruchu wystarczy, by mózg od razu lepiej zapamiętywał. Praca ukazała się w „Proceedings of the National Academy of Sciences” 9 października 2018 r., a część pieniędzy na nią dały NIH.
Punktem wyjścia były wcześniejsze doświadczenia grupy Soyi na gryzoniach. U zwierząt łagodny, niestresujący ruch zwiększał aktywność hipokampa, czyli struktury kluczowej dla zapamiętywania zdarzeń i miejsc. Pytanie brzmiało: czy u ludzi efekt pojawi się po jednym razie, a nie po tygodniach ćwiczeń.
W badaniu wzięło udział 36 zdrowych młodych dorosłych w dwóch eksperymentach. W pierwszym było 20 osób (średnio 20,6 roku), w drugim 16 osób (średnio 21,1 roku) — i to ich mózgi naukowcy oglądali w rezonansie magnetycznym o wysokiej rozdzielczości.
Każdy uczestnik przychodził dwa razy, w odstępie co najmniej 48 godzin, a kolejność sesji była losowa:
Taki układ pozwala porównać tę samą osobę z nią samą, co ogranicza wpływ tego, że jedni po prostu mają lepszą pamięć od innych.
Najpierw uczestnicy oglądali zdjęcia codziennych przedmiotów i mieli tylko ocenić, czy dana rzecz pasuje bardziej do wnętrza, czy na zewnątrz. Nikt nie mówił im, że trzeba je zapamiętać. Potem przychodził właściwy sprawdzian z 256 obrazkami. Część była dokładnie taka sama jak wcześniej, część zupełnie nowa, a połowa, czyli 128, była podobna, ale nie identyczna — przypominała wcześniejsze przedmioty, ale różniła się szczegółami.
To te podchwytliwe obrazki są najciekawsze. Żeby powiedzieć „to jest podobne, ale nie to samo”, mózg musi przechowywać wspomnienia na tyle dokładnie, by ich ze sobą nie zlewać. Naukowcy nazywają tę umiejętność separacją wzorców i łączą ją z pracą zakrętu zębatego oraz obszaru CA3, czyli fragmentów hipokampa.
Po lekkiej jeździe uczestnicy popełniali mniej błędów przy rozpoznawaniu i lepiej radzili sobie z obrazkami bardzo podobnymi do oryginałów. Przy obrazkach tylko trochę podobnych różnicy między sesjami nie było — efekt pojawił się tam, gdzie zadanie było naprawdę trudne.
Rezonans pokazał drugą stronę tej samej historii. Po ruchu hipokamp był bardziej aktywny podczas testu, a jego zakręt zębaty i obszar CA3 mocniej „rozmawiały” z obszarami kory, m.in. z zakrętem przyhipokampowym, kątowym i wrzecionowatym. Co ważne, im silniejsze było to połączenie u danej osoby, tym większą poprawę pamięci u niej mierzono.
Wynik jest obiecujący, ale warto pamiętać o jego granicach. Grupy były małe, a uczestnicy byli zdrowymi młodymi ludźmi. Autorzy sami zaznaczają, że trzeba sprawdzić, czy lekki ruch pomoże osobom, które już mają kłopoty z pamięcią, i czy dłuższy albo intensywniejszy wysiłek dałby większy efekt. Badanie mierzyło też pamięć krótko po sesji, a nie po tygodniu czy przed egzaminem.
Z tego eksperymentu nie wynika, że rowerek zastąpi powtórki. Wynika natomiast, że bardzo lekki ruch nie męczy mózgu, tylko może go na chwilę lepiej nastroić. W praktyce można spróbować:
Więcej o tym, jak rozłożyć powtórki i samodzielnie się sprawdzać, jest w poradniku Jak się uczyć.
W badaniu z 2018 r. 10 minut bardzo lekkiej jazdy na rowerku stacjonarnym wystarczyło, by młodzi dorośli lepiej odróżniali podobne obrazki, a ich hipokamp mocniej łączył się z korą mózgu. To mały eksperyment, który nie obiecuje cudów, ale pokazuje, że krótka aktywna przerwa ma dla pamięci sens — i nie wymaga ani sprzętu, ani formy sportowca.
5 pytań · minuta
poleca:
